Deska kompozytowa nie uszczelnia tarasu i nie jest przeznaczona do tego, żeby uszczelniać. Leży na legarach, między deskami biegną szczeliny szerokości kilku milimetrów, a woda spada przez nie swobodnie na to, co znajduje się pod spodem. Jeżeli pod spodem jest sprawna hydroizolacja ze spadkiem 1,5-2% prowadzącym do wpustu, wszystko działa dokładnie tak, jak powinno. Jeżeli nie ma nic albo jest goły jastrych bez membrany, deska jedynie ładnie przykrywa problem i odsuwa w czasie moment, w którym trzeba będzie się nim zająć - zwykle o kilka sezonów. To rozróżnienie jest kluczowe przy remoncie starego tarasu, bo deska bywa sprzedawana jako rozwiązanie problemu przecieku, którym nie jest.
Dwa zagadnienia decydują tu o trwałości i oba dotyczą tego, co dzieje się pod deskami, a nie ich samych. Pierwsze to mocowanie legarów: kołek przechodzący przez membranę to otwór, którego nie da się skutecznie uszczelnić na dwadzieścia lat, a przy tarasie 20 m² takich otworów byłyby setki. Drugie to wentylacja - przestrzeń zamknięta bez przepływu powietrza utrzymuje stałą wilgoć, zarasta glonami i pleśnią, a legary drewniane po prostu w niej gniją, mimo że sam kompozyt jest na wilgoć całkowicie odporny. Poniżej omawiamy oba te zagadnienia, a także rozszerzalność liniową kompozytu, która przy czterometrowej desce sięga centymetra.
Szczegółowe omówienie tego zagadnienia znajdziesz w artykule Nawierzchnie tarasowe a hydroizolacja - gres, deska, płyty na podstawkach.
Deska kompozytowa nie uszczelnia - co musi być pod spodem
Kompozyt drzewno-polimerowy to mieszanka mączki drzewnej i polimeru, formowana w deski pełne albo komorowe. Materiał jest odporny na wodę, nie wymaga olejowania ani cyklinowania i nie pracuje tak jak drewno lite, ale nie tworzy szczelnej powierzchni - deski układa się z odstępami rzędu 3-6 mm, przez które woda spływa w dół. To założenie systemowe, a nie wada konstrukcji: przestrzeń pod deskami ma być wentylowana, a woda ma trafiać na warstwę leżącą niżej i tam być odprowadzana. Próba uszczelnienia szczelin między deskami niczego nie poprawia, a jedynie odcina wentylację i przyspiesza degradację całego pokładu.
Tą warstwą, w tarasie nad pomieszczeniem ogrzewanym, jest hydroizolacja ułożona na jastrychu spadkowym albo membrana na płycie w układzie odwróconym, a w tarasie na gruncie - membrana na podbudowie z odprowadzeniem wody poza obrys. Wymagania wobec niej są dokładnie takie same jak przy okładzinie klejonej: spadek minimum 1,5%, taśmy w narożach, manżety przy przejściach, wpust z odbiorem wody na poziomie uszczelnienia. Deska nie skreśla z tej listy ani jednej pozycji i nie obniża żadnego wymagania. Jedyna realna różnica polega na tym, że membrana jest tu obciążona wyłącznie punktowo, przez podpory legarów, i nie jest zamurowana klejem.
Legary i wentylowana szczelina
Legary to belki nośne, na których leżą deski - aluminiowe albo kompozytowe, rzadziej drewniane, bo te ostatnie w kontakcie z wilgocią mają zdecydowanie najkrótszą żywotność i potrafią zgnić szybciej niż zestarzeje się pokład nad nimi. Układa się je prostopadle do kierunku desek, w rozstawie zależnym od grubości i typu deski: dla desek komorowych typowo 30-40 cm, dla pełnych 40-50 cm, zawsze zgodnie z kartą techniczną konkretnego produktu. Zagęszczenie rozstawu poniżej wartości podanej przez producenta niczego nie psuje poza budżetem, natomiast rozrzedzenie skutkuje ugięciem i wyraźnym sprężynowaniem pod nogami. Rozstaw liczy się przy tym w osiach legarów, a nie w świetle między nimi, co bywa źródłem pomyłek przy zamawianiu materiału.
Między spodem legara a membraną musi zostać przestrzeń wentylacyjna rzędu 2-3 cm. Bez niej wilgoć nie odparowuje, pod deskami utrzymuje się stałe zawilgocenie, a przestrzeń zarasta glonami i pleśnią. Sam kompozyt to wytrzyma, ale legary drewniane zgniją, a płyta pod spodem będzie stale mokra, co przy tarasie nad pomieszczeniem ogrzewanym oznacza dodatkowe obciążenie dla membrany. Wentylacja musi być przy tym przelotowa - powietrze ma mieć skąd wpływać i dokąd wypływać, więc obrzeże tarasu nie może być szczelnie zamknięte listwą maskującą na całym obwodzie. To najczęściej pomijany detal w całym systemie, bo listwa wygląda po prostu schludniej.
Szczelina 2-3 cm pod legarami działa tylko wtedy, gdy powietrze ma skąd wpływać i dokąd wypływać. Obrzeże tarasu zamknięte szczelnie listwą maskującą na całym obwodzie zamienia wentylowaną przestrzeń w zamkniętą komorę, w której wilgoć utrzymuje się stale. Efektem są glony, pleśń i przyspieszony rozkład wszystkiego, co organiczne. Listwy wykończeniowe powinny mieć perforację albo pozostawiać szczelinę przynajmniej na dwóch przeciwległych krawędziach.
Mocowanie legarów bez przebijania hydroizolacji
Najprostszym i najszybszym sposobem zamocowania legara jest przykręcenie go kołkiem do jastrychu. Jest to jednocześnie najgorszy z możliwych sposobów, jeśli pod jastrychem albo na nim leży hydroizolacja. Każdy kołek to przebicie membrany, a przy tarasie 20 m² mówimy o setkach takich punktów. Uszczelnienie pojedynczego przebicia manżetą jest teoretycznie możliwe i praktykowane przy przejściach instalacyjnych, ale przy tej liczbie punktów staje się niewykonalne organizacyjnie i ekonomicznie. Do tego każdy taki punkt pracuje termicznie razem z legarem, który się wydłuża i kurczy, więc po latach po prostu się rozszczelnia. Kołek wbity w membranę jest więc nie tyle ryzykiem, co odroczonym w czasie przeciekiem.
Rozwiązanie polega na tym, żeby legary leżały luźno i nie były z niczym związane na sztywno. Układa się je na podkładkach dystansowych z gumy albo EPDM, na klockach albo na podstawkach regulowanych - tych samych, co pod płyty gresowe. Podkładki zapewniają jednocześnie wymaganą wentylację i ochronę membrany przed obciążeniem punktowym, które przy legarach jest skoncentrowane na niewielkiej powierzchni. Stateczność całości wynika z ciężaru własnego konstrukcji oraz z połączenia desek z legarami w sztywny, samonośny ruszt. Przy tarasach wysoko położonych, narażonych na podrywanie przez wiatr, stosuje się dodatkowo spinanie rusztu przy krawędziach albo dociążenie.
Rozszerzalność liniowa i szczeliny dylatacyjne
To parametr, który odróżnia kompozyt od ceramiki najmocniej i który w praktyce najczęściej bywa niedoszacowany. Deska kompozytowa wydłuża się wraz z temperaturą znacznie bardziej niż gres - przy różnicy sięgającej 60 stopni między zimową nocą a letnim popołudniem czterometrowa deska potrafi zmienić długość o około centymetr. Jeżeli została zamontowana na styk ze ścianą albo z sąsiednią deską, ta zmiana nie ma dokąd pójść i kończy się wygięciem pokładu w łuk, wyrwaniem klipsów montażowych albo wypchnięciem całego pola - zwykle w pierwszy naprawdę upalny dzień, kilka miesięcy po montażu. Wtedy też najczęściej pada pytanie o wadę materiału, choć materiał zachował się dokładnie tak, jak przewiduje jego karta techniczna.
Dlatego szczeliny dylatacyjne na końcach desek wynoszą zwykle 5-8 mm, a przy dłuższych elementach i ciemnych kolorach - więcej, zgodnie z tabelą producenta, która uwzględnia długość deski i temperaturę montażu. Deska montowana w chłodny dzień potrzebuje większego zapasu niż ta sama deska montowana w upale, bo później będzie się już tylko wydłużać, i ta zależność bywa całkowicie ignorowana. Do tego dochodzą odstępy boczne 3-6 mm wyznaczane klipsami montażowymi oraz szczelina od ściany i wszystkich elementów stałych. Ciemne deski nagrzewają się mocniej niż jasne, czasem o kilkanaście stopni, więc dla nich zapas powinien być odpowiednio większy.
Dostęp do wpustu i konserwacja
Deska na legarach ma tę samą zaletę co płyty na podstawkach: membranę można odsłonić bez rozbiórki i bez ani jednego worka gruzu. Warunkiem jest zaplanowanie tego z góry, na etapie rysowania układu. Jeżeli deski są przykręcone na stałe klipsami niewidocznymi, demontaż pola nad wpustem wymaga rozebrania całego rzędu od krawędzi, co zajmuje godziny zamiast minut i skutecznie zniechęca do jakiejkolwiek konserwacji. Rozsądnym rozwiązaniem jest wykonanie nad wpustem klapy rewizyjnej - fragmentu pokładu na osobnym ruszcie, zdejmowanego niezależnie od reszty konstrukcji, najlepiej oznaczonego tak, by dało się go znaleźć po latach.
Konserwacja samej przestrzeni pod deskami sprowadza się do usuwania tego, co przez szczeliny wpadło: liści, igliwia, piasku, nasion. Materiał organiczny gromadzący się na membranie rozkłada się, tworzy osad i zamula wpust oraz pierścień odwadniający, a przy okazji utrzymuje stałą wilgoć w miejscach, w których powietrze nie przepływa swobodnie. Raz na sezon warto zdjąć klapę, obejrzeć powierzchnię membrany i przepłukać przestrzeń wodą, sprawdzając przy okazji, czy woda odpływa bez zastoin. To dziesięć minut pracy, które zastępują diagnostykę przecieku i rozbiórkę kilka lat później. Przy okazji warto sprawdzić stan legarów i podkładek, bo to one, a nie deski, wyznaczają realną żywotność całego pokładu.